Κυριακή, Μάιος 27, 2018
Αρχή > Slide3 > Πριν από 55 χρόνια τα γεωλογικά φαινόμενα δημιουργούσαν…..

Πριν από 55 χρόνια τα γεωλογικά φαινόμενα δημιουργούσαν…..

Γράφει ο Κωνσταντίνος Κοκολάκης
τ. Διευθυντής Πολιτικής Προστασίας

Είναι πλέον γνωστό ότι ο παγκόσμιος χάρτης καθημερινά αλλάζει, οι τεκτονικές πλάκες κινούνται προς διαφορετικές κατευθύνσεις και με διαφορετικές ταχύτητες, οι πάγοι λιώνουν, κατολισθήσεις γίνονται σε πολλές περιοχές και το ανάγλυφο τροποποιείται, και… και… και…

Πριν από 55 χρόνια το 1963 τέτοια εποχή (αρχές χρόνου) στην πατρίδα μας πέντε περιπτώσεις κατολισθήσεων (γεωλογικό φαινόμενο) είχαν σαν αποτέλεσμα να προσθέσουμε μια ακόμα λίμνη στη χώρα μας αλλά και να θρηνήσουμε νεκρούς. Να υπενθυμίσω ότι κατολισθήσεις μπορεί να έχουμε είτε μετά από σεισμό, είτε μετά από έντονες βροχοπτώσεις και εφ’ όσον το υπέδαφος είναι σαθρό, υπάρχουν διαβρώσεις και δεν έχει την απαιτούμενη συνοχή. Επίσης μπορεί να γίνουν κατά την εκτέλεση ή στη συνέχεια κατασκευής έργων (περίπτωση Μαλακάσας κατά την κατασκευή της Π.Α.Θ.Ε. στις 18 Φλεβάρη1995 ) και για το λόγο αυτό απαιτείται εδαφοτεχνική έρευνα. Για την ιστορία, μια και το άρθρο αναφέρεται στο 1963, ότι κατά τις πρωινές ώρες της 18-2-1995, στο 36o χλμ της Εθνικής Οδού Αθηνών – Λαμίας εκδηλώθηκε μαζική κατολίσθηση, που είχε σαν αποτέλεσμα η κίνηση του πρανούς να αποκόψει και την οδική (κατέστρεψε την Ε.Ο. σε μήκος περίπου 80m), και τη σιδηροδρομική επικοινωνία της Αθήνας με τη Β. Ελλάδα.

Από την καταστροφή της Ε.Ο. Αθηνών – Λαμίας

Η κατολίσθηση είχε κατά προσέγγιση διεύθυνση Βορρά – Νότου, με μέγιστο μήκος 300m, ενώ στη διεύθυνση Ανατολής – Δύσης το μέγιστο πλάτος ήταν 240m.Το μέσο βάθος της κατολισθαίνουσας μάζας ήταν περίπου 25 – 30m.

Πανοραμική φωτογραφία της κλιτύος , όπου φαίνεται το ίχνος της κατολίσθησης

Όπως και τον Φεβρουάριο 2003 που η εκτεταμένη κατολίσθηση, που συνέβη στη Νέα Εθνική Οδό (Ν.Ε.Ο.) Τρίπολης – Καλαμάτας στην περιοχή έξω από το χωριό Παραδείσια, είχε ως αποτέλεσμα να διακοπεί η κυκλοφορία και να τεθεί εκτός λειτουργίας ένα τμήμα 12 χλμ της οδού (από το 9ο έως το 21ο χιλιόμετρο).

Αν και στο πρόσφατο παρελθόν το συγκεκριμένο τμήμα των 12 χιλιομέτρων είχε κατασκευαστεί σταδιακά με διαδοχικές εργολαβίες (την περίοδο 1991-2000) από την Περιφέρεια Πελοποννήσου και είχε δοθεί στην κυκλοφορία το 2000, τρία χρόνια αργότερα ο δρόμος καταστράφηκε στο συγκεκριμένο σημείο λόγο κατολίσθησης, επαναφέροντας τους οδηγούς στον παλαιό δρόμο με τις στροφές της Τσάκωνας, τον οποίο και θα αντικαθιστούσε.

Από την κατολίσθηση στην Τσάκωνα

Για να καταλάβουμε το μέγεθος της ζημιάς που προκλήθηκε, αξίζει να σημειωθεί ότι κατολίσθησαν 6 εκατ. κυβικά μέτρα χώματος, όταν στη Μαλακάσα ήταν 1 εκατ. κυβικά χώματος.

Κατασκευάστηκε στη θέση της κατολίσθησης η Τοξωτή Γέφυρα Τσάκωνας, που είναι μια από τις μεγαλύτερες τοξωτές γέφυρες με πολλαπλά ανοίγματα στον κόσμο, και η μεγαλύτερη αυτού του είδους στην Ελλάδα.

Ας δούμε όμως τα γεγονότα των δυο πρώτων μηνών του 1963:

13 Γενάρη 1963 ημέρα Κυριακή και λίγο μετά τις 08:00 το πρωί, ενώ οι περισσότεροι κάτοικοι του Μικρού Χωριού στην Ευρυτανία, ήταν στην εκκλησία, ένα βουητό συγκλόνισε την περιοχή. Η μια πλαγιά του βουνού «Κρι» κατολισθαίνοντας παρέσυρε τα πάντα και σκέπασε τα τη δυτική μεριά του χωριού.

Το Μικρό Χωριό πριν…. Το Μικρό Χωριό μετά….

Λάσπη, χώμα, ογκόλιθοι, δέντρα σκεπάζουν τα σπίτια. Το Μικρό Χωριό κόβεται στα δυο. Το τοπίο αγνώριστο. Οι κραυγές των κατοίκων ανακατεμένες νε το βουητό. Η κατολίσθηση σαν λάβα ακολουθώντας το ρέμα που υπήρχε στην περιοχή, κατέκλεισε την περιοχή. Σπεύδουν να βοηθήσουν από το γειτονικό Μεγάλο Χωριό οι κάτοικοί του. Έφτασε το μεσημέρι μέχρι να περιορίσει την κίνηση το φαινόμενο…!

Οι κάτοικοι των δυο χωριών αρχίζουν τις ενέργειες για την έρευνα και τη διάσωση των αγνοουμένων. Δυστυχώς 13 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους, ενώ και άλλοι τρεις τραυματίστηκαν. Είναι η πιο πολύνεκρη καταστροφή από κατολίσθηση στην Ελλάδα.

Το κατολισθητικό φαινόμενο συνεχίστηκε με αργό ρυθμό και τις επόμενες ημέρες, ευτυχώς χωρίς να απειλούνται πλέον ανθρώπινες ζωές.

Τα πρωτοσέλιδα των Αθηναϊκών Εφημερίδων έγραφαν «Το Μικρό Χωριό ετάφη»….

Επίσκεψη πραγματοποιήθηκε τις επόμενες ημέρες του τότε Υπουργού Πρόνοιας ΚωνσταντίνουΤσάτσου. (μετέπειτα Προέδρου της Δημοκρατίας), συνοδευόμενος από τους βουλευτές της περιοχής και αποφασίστηκε η μεταφορά του χωριού

Κάτω αριστερά το Παλιό Μικρό Χωριό, επάνω στο μέσον το Νέο Μικρό Χωριό και κάτω δεξιά το Μεγάλο Χωριό

Το Τεχνικό Γραφείο Δοξιάδη ανέλαβε εθελοντικά τη μελέτη για την επιλογή της νέας κατάλληλης τοποθεσίας για την ανέγερσή του. Σε συνεργασία με το Ινστιτούτο Γεωλογίας επιλέχθηκε η περιοχή “Γκρεμενίτσες”, όπου και αφού απαλλοτριώθηκαν τα κτήματα, έγινε χάραξη, ανοικοδόμηση και δωρεάν παραχώρηση των νέων κατοικιών στους πληγέντες με κλήρωση. Τα έργα ξεκίνησαν ένα χρόνο μετά, το Φλεβάρη του 1964 και ολοκληρώθηκαν το 1968.

Στα πλαίσια της ανασυγκρότησης του Μικρού Χωριού, πραγματοποιήθηκε και Πανελλήνιος έρανος.

Την ίδια εποχή το 1963 μια κατολίσθηση στο σημερινό Δημοτικό Διαμέρισμα Στεφανιάδας του Δήμου Αργιθέας (Π.Ε. Καρδίτσας – Περιφέρεια Θεσσαλίας), έγινε αιτία να δημιουργηθεί η νεώτερη λίμνη της χώρας μας, η Λίμνη Στεφανιάδα.

Διακρίνεται καθαρά το επίπεδο της ολίσθησης

Βρίσκεται στην Ανατολική Αργιθέα και απέχει 373 χλμ από την Αθήνα, 278 χλμ από τη Θεσσαλονίκη, 71 χλμ από την Καρδίτσα, 45 χλμ από το Μουζάκι, και σχετικά κοντά στη Ι. Μονή Σπηλιάς.

Όπως βλέπουμε και στο χάρτη είναι δυτικά της τεχνητής Λίμνης Πλαστήρα.

Θα τη συναντήσουμε μέσα σε απόκρημνο ορεινό τοπίο, στα Θεσσαλικά Άγραφα, στο μέσο της διαδρομής από τη Μονή προς την κοιλάδα του Αχελώου. Έχει ελλειπτικό σχήμα, βρίσκεται σε υψόμετρο 750 μέτρων, ενώ η έκτασή της δεν ξεπερνάει τα 165 στρέμματα και το βάθος της τα 150 μέτρα..

Μέσα σε δυο μήνες μια σειρά από κατολισθήσεις σε Ήπειρο, Θεσσαλία, Πελοπόννησο με πολλές δυσμενείς επιπτώσεις αλλά και ανάγκη δημιουργίας νέων χαρτών με νέους οικισμούς και μια νέα φυσική λίμνη…!

Δημιουργήθηκε όταν η πλαγιά «Στοιχειό» ξεκόλλησε από το Βουνό Σμίνικο και έφραξε στην κυριολεξία το Στεφανιώτη ποταμό, που είναι παραπόταμος του Αχελώου.

Χαρακτηριστικό της λίμνης είναι και ο μεγάλος ρυθμός ανανέωσης των υδάτων της, λόγω της μικρής συνοχής των πετρωμάτων, που συγκρατούν τα νερά της και που ήταν η αιτία του σχηματισμού της.

Ο οικισμός της Στεφανιάδας απέχει 3 χλμ από τη λίμνη σε υψόμετρο 950 μέτρων και έχει 155 κατοίκους και στους τρεις συνοικισμούς της (Ρωμιά, Αετοχώρι, Γ’ Μάραθος).

15 Φλεβάρη 1963 και νέα κατολίσθηση στην Κεντρική Ελλάδα και στη Νεράιδα Τρικάλων αυτήν τη φορά, που χαρακτηρίστηκε ακατάλληλο στη συνέχεια το έδαφός της από τους γεωλόγους, ενώ και το 1967 χτυπήθηκε από μεγάλο σεισμό.

‘Έτσι οι κάτοικοί της ναι μεν ξενιτεύτηκαν. αλλά η αγάπη για τον τόπο, τους, τους έκανε να επιστρέψουν και να ξαναχτίσουν τα σπίτια τους. Όχι πλέον για μόνιμη εγκατάσταση, αλλά για αναψυχή και αντάμωμα.

Να τονίσουμε ότι τα κατολισθητικά φαινόμενα της ευρύτερης περιοχής δε σταμάτησαν και τεράστια προβλήματα προκλήθηκαν από νέες σχετικά κατολισθήσεις την άνοιξη του 2012 στο Ροποτό…. (δεξιά στο χάρτη, που μετέτρεψαν ένα χωριό 800 κατοίκων σε χωριό φάντασμα…!

Το χωριό Ροπωτό Τρικάλων

Από τα μέσα Γενάρη 1963 και για ένα μήνα στο νομό Ιωαννίνων, εκδηλώνονται οι περισσότερες κατολισθήσεις με πολλές καταστροφές κατοικιών. Αιτία η γεωπετρολογική δομή του εδάφους και αφορμή οι έντονες βροχοπτώσεις. Οι οικισμοί Δρίσκος, Μπαουσιά και Ασπροχώρι «μετακομίζουν» προσωρινά στο Δροσοχώρι, μέχρι που τρία χρόνια αργότερα παραχωρούνται στους πληγέντες μετά από κλήρωση, οικόπεδα στην περιοχή Καρυές.

Ο Δρίσκος, το Δροσοχώρι όπου μεταφέρθηκε προσωρινά και οι Καρυές στο τέλος….

Τα κατολισθητικά φαινόμενα ξεκίνησαν το Γενάρη αλλά συνεχίστηκαν και το Φλεβάρη και σε άλλους οικισμούς του νομού (Ποτιστικά, Δαφνούλα, Άγιος Δημήτριος Μετσόβου, Μάζια, Μονολίθι, Λιγοψιά, Κτίσματα, Ανήλιο Μετσόβου, Πράμαντα, Ραφταναίους, Αρδοσέα, Τρίστενο Ζαγορίου, Πλαγιά Κονίτσης)

Συνολικά επλήγησαν 58 Κοινότητες καταστράφηκαν 57 οικίες και υπέστησαν σοβαρές ζημιές άλλες 400 οικίες, δυο Δημοτικά Σχολεία, μια εκκλησία και δυο υδραγωγεία. Ευτυχώς δεν υπήρξαν ανθρώπινα θύματα.

8 Φλεβάρη 1963 άλλη μια κατολίσθηση στη χώρα μας, αλλά υποθαλάσσια αυτή την φορά στον Κορινθιακό Κόλπο, που προκάλεσε τσουνάμι. Ήταν 09:25 το βράδυ όταν οι κάτοικοι στα παράλια της ευρύτερης περιοχής του Αιγίου άκουσαν μια υπόκωφη βοή και όσοι παρατήρησαν τη θάλασσα, την είδαν να υποχωρεί και μετά από δευτερόλεπτα μια μάζα νερού ύψους 20 και πλέον μέτρων, να ορμά στο εσωτερικό της ακτής, παρασύροντας βάρκες και ότι άλλο εύρισκε μπροστά της. Βάρκες βρέθηκαν σε απόσταση 30-40 μέτρων από την ακτή, πάνω σε κεραμίδια σπιτιών, ενώ στα δέντρα έβλεπες ψάρια και χταπόδια…! Οι κάτοικοι έτρεχαν να σωθούν προς τα ψηλότερα σημεία της περιοχής.

Από τον Αθηναϊκό Τύπο της εποχής

Το τσουνάμι έπληξε τα Σελιανίτικα, το Λόγγο, το Λαμπίρι και τον Νέο Ερινέο.

Θέση κατολίσθησης στο δέλτα του ποταμού Ερινέου

Παράκτια κατολίσθηση στις Καμάρες (με την διακεκομμένη γραμμή)

Τα νερά πέρασαν την Εθνική Οδό (Αιγίου – Πατρών). Μετά από 5 με 7 λεπτά τα νερά υποχώρησαν.

Αποτέλεσμα του φαινομένου ήταν να καταρρεύσουν οικίες, πνίγηκαν ζώα και υπέστησαν ζημιές τα παραλιακά ξενοδοχεία της περιοχής, οι κατασκηνώσεις του Ο.Τ.Ε. και οι παιδικές κατασκηνώσεις Πατρών και Αιγίου.

Αποτέλεσμα ήταν να χάσουν τη ζωή τους 2 άτομα και να τραυματιστούν έντεκα. Άμεσα παρασχέθηκαν οι Ά Βοήθειες στους τραυματισμένους, που μεταφέρθηκαν στη συνέχεια στα Νοσοκομεία.

Το 373 π.Χ. στην ίδια περιοχή το τσουνάμι που εκδηλώθηκε τότε μετά από καταστροφικό σεισμό, «έπνιξε» την πρωτεύουσα της Αχαϊκής Συμπολιτείας την αρχαία Ελίκη, παρασύροντας στο βυθό και 40.000 ανθρώπινες ψυχές. Αλλά και στις 14 Μαΐου 1748 εκδηλώθηκε τσουνάμι με ύψος κυμάτων περίπου τα 10 μέτρα και σκότωσε 65 άτομα. Ευτυχώς στον καταστρεπτικό σεισμό του Αιγίου το 1995 δεν υπήρξαν δυσμενείς επιπτώσεις από τσουνάμι.

Τσουνάμι στον Κορινθιακό Κόλπο μπορούν να εκδηλωθούν είτε με τα από σεισμική δόνηση των ρηγμάτων που υπάρχουν, όπως φαίνεται και στον παραπάνω χάρτη, είτε από κατολισθήσεις που αιτία έχουν τις

αποσαθρωμένες παράκτιες ζώνες που υπάρχουν, ενώ συντελούν και οι χαμηλές κλίσεις που παρουσιάζει ο Νότιος Κορινθιακός. Δηλαδή, μπορεί κανείς να διασχίζει την ενδοχώρα από την ακτογραμμή για 100 ή και περισσότερα μέτρα και η υψομετρική διαφορά με την επιφάνεια της θάλασσας να μην υπερβαίνει το ένα μέτρο. Είναι γεγονός ότι το τσουνάμι στον ωκεανό δεν διακρίνεται (40 cm κύμα αντιλήφθηκαν στον Ινδικό Ωκεανό τα καράβια το 2004 όταν έχασαν τη ζωή τους 250.000 περίπου άτομα) και στις ακτές εμφανίζεται σαν ένα τεράστιο κύμα.

Το ίδιο έτος (1963) υιοθετήθηκε το όνομα tsounami, από διεθνές επιστημονικό συνέδριο προς τιμήν των Ιαπώνων, που στη γλώσσα τους σημαίνει «κύμα του λιμανιού» και που υποφέρουν πολύ από αυτό το φαινόμενο.

Είναι γεγονός ότι θα μπορούσε να χαρακτηριστεί η περίοδος των κατολισθήσεων, λόγω των έντονων βροχοπτώσεων που σημειώνονται αυτή την εποχή του χρόνου, το άρθρο να είχε ένα εναλλακτικό τίτλο

«Η περίοδος των κατολισθήσεων»…. Και βέβαια δεν γίνονται μόνο στην Ελλάδα…

Στους 19 νεκρούς είναι ο απολογισμός των θυμάτων από τις κατολισθήσεις λάσπης που προκάλεσαν εκτεταμένες καταστροφές στην κομητεία Σάντα Μπάρμπαρα της Καλιφόρνιας πριν από ένα μήνα περίπου.

Οι φυσικές καταστροφές δεν κάνουν διακρίσεις. Απλά χρειάζεται να γίνονται σωστές μελέτες και να αξιοποιούνται και σωστά είτε κατά την χωροθέτηση οικισμών, είτε κατά την κατασκευή των έργων, είτε….

Κατολισθητικά φαινόμενα έχουμε σε όλη την Ελλάδα. Ας φροντίσουμε να μειώσουμε τις δυσμενείς επιπτώσεις αυτών που θα γίνουν στο μέλλον….

Και επειδή η Γνώση είναι Προστασία:

Έντονες βροχοπτώσεις αναμένεται να εκδηλωθούν το Σαββατοκύριακο…!