Πέμπτη, Αύγουστος 17, 2017
Αρχή > Slide3 > Πριν από 100 χρόνια….!

Πριν από 100 χρόνια….!

cosmital_ad

Γράφει ο Κωνσταντίνος Κοκολάκης

Προϊόντα με Κρητική αλόη

τ. Διευθυντής Πολιτικής Προστασίας

 

Δεν το κρύβω ότι όταν αποφάσισα να γράψω αυτό το άρθρο για τη πυρκαγιά του 1917, σκεφτόμουν να γράψω μια εξιστόρηση γεγονότων.

Κατέβασα και διάβασα πολλά σχετικά βιβλία (Το χρονικό της μεγάλης πυρκαγιάς της Αλέκας. Καραδήμου – Γερολύμπου, Μνήμες Θεσσαλονίκης του Νίκου Σούλα και της Μαρίας Μπεδρελίδου- Κυριακοπούλου,Θεσσαλονίκη- Διήγηση ενός αιώνα του Πάνου Θεοδωρίδη,Η παλιά Θεσσαλονίκη του Λάμπρου Τσακτσίρα, Οι ασφαλείς πόλεις του Πάυλου – Μαρίνου Δελλαδέτσιμα), αφιερώματα (Η πόλη στις φλόγες της Εφημερίδας Θεσσαλονίκης – 1997), άρθρα εφημερίδων, που υπάρχουν στη βιβλιοθήκη μου, διάβασα σχετικές ιστοσελίδες και τελικά προτίμησα να γράψω ένα άρθρο διαφόρων και διαφορετικών επισημάνσεων, που κοινή αναφορά έχουν σε κείνη την πυρκαγιά, αλλά και τη συσχέτισή τους με ανάλογα γεγονότα και όχι μόνο…

Κατασκευή ιστοσελίδων και eshop στις πιο χαμηλές τιμές

 

Βρίσκόμαστε στη Θεσσαλονίκη, λίγα χρόνια από την απελευθέρωσή της, εν μέσω πολεμικών συγκρούσεων του Α’ Παγκοσμίου πολέμου και λίγο πριν από την Μικρασιατική Καταστροφή και τον Ελληνικό ξεριζωμό από την Μ. Ασία. Σε μια πολυεθνική Θεσσαλονίκη, σε μια Θεσσαλονίκη με διάφορες θρησκείες, αφού Χρισταιανοί, Εβραίοι, Μουσουλμάνοι απαρτίζουν τον πληθυσμό της.

Η απογραφή του 1913, μας δίνει μια αποτύπωσηαυτής της εθνολογικής σύνθεσης της Θεσσαλονίκης. Ο συνολικός πληθυσμός υπολογίζεται σε 157.889 κατοίκους με κυρίαρχο στοιχείο το εβραϊκό (61.439) που υπερτερούσε των Τούρκων (45.867) και των Ελλήνων (39.956) κατοίκων

Σύμφωνα με τα στοιχεία του 1916 η Θεσσαλονίκη είναι ένα πολύχρωμο μωσαϊκό εθνοτήτων, πολιτισμών και θρησκειών, ενώ έχει εκτοξευθεί ο πληθυσμός της….

Στην πραγματικότητα όμως έμεναν στην πόλη 278.749 κάτοικοι, σύμφωνα με τα στοιχεία του Αλ. Πάλλη, Προϊστάμενου της «Διευθύνσεως Θυμάτων Πυρκαϊάς», σε 16.000 σπίτια, όσα και κατά την απελευθέρωση του 1912, που ήταν για να στεγασθούν 175.000 κάτοικοι, χωρίς όμως να κτισθούν καινούργια κτίρια….Ήταν στην κυριολεξία όχι μόνο πυκνοδομημένη αλλά και πυκνοκατοικημένη πόλη!

 

Ήταν 5 Αυγούστου (παλ. Ημερ.) παραμονή του Σωτήρος ή 18 Αυγούστου (νέο Ημερ.) 1917, όταν ξεσπά μια πυρκαγιά στην οδό Ολυμπιάδος 3 και Ηφαιστίωνος, στην περιοχή Μεβλεχανέ, στις 03:00 το μεσημέρι από ένα τηγάνι που τηγάνιζε μελιτζάνες, όταν αναποδογύρισε από απροσεξία της νοικοκυράς και με το καμένο λάδι μετάδωσε την πυρκαγιά στον αχυρώνα, που ήταν στο ημιυπόγειο.

Στο κτίριο, που αποτελείτο από δυο διαμερισματάκια, έμενε στο ένα η Παρασκευούλα Αδάμ και στο άλλο η Δόμνα Σαββόγλου, που κατηγορήθηκαν για την πρόκληση της πυρκαγιιάς. Στις 7 Νοεμβρίου όμως το Συμβούλιον των Πλημμελειοδικών Θεσσαλοννίκης συνεδρίασε και απάλλαξε τις δυο κατηγορούμενες.

Αξίζει να αναφερθεί ότι οι τρεις μάρτυρες υπεράσπισης των δυο κατηγορουμένων γυναικών για την πυρκαγιά ήταν οι κ.κ Γ. Πολυχρονίου (Χριστιανός), Γιωσέφ Χαϊμ Ματαλών (Εβραίος) και Ραμπιέ Μεχμέτ (Μουσουλμάνος), χαρακτηριστικό της ειρηνικής συνύπαρξης των εθνοτήτων και των θρησκειών στην πόλη…!

Βέβαια κάποιοι θεωρούν ότι μπορεί να ήταν εμπρησμός («ξένος δάκτυλος») για αποπροσανατολισμό της κοινής γνώμης, μια και υπήρχαν πολλές αιτίες για να συμβαίνει κάτι τέτοιο, χωρίς όμως να αποδειχθεί οτιδήποτε…. Κάτι μου θυμίζει και για κάποιες αντίστοιχες υπόνοιες για τις πυρκαγιές του 2007, μετά από 90 χρόνια στη Νότιο Ελλάδα…

Θεωρούμε ότι είναι δύσκολο να συμβεί κάτι πολύ κακό από ένα τηγάνι (19017) ή από το υπαίθριο άναμμα φωτιάς για να φτιάξει κόλυβα μια γιαγιά (2007) ….

Θεωρούμε ότι δεν μπορεί να ισχύει ο Νόμος του Μέρφυ ή θεωρία του Χάους με το πέταγμα της πεταλούδας, ώστε σε μια περίπτωση που:

• τα σπίτια να είναι τα περισσότερα από εύφλεκτα οικοδομικα υλικά (τσατμά, σανίδες, κ.ά.),
• έχει να βρέξει από τις 29 Ιουνίου (ανομβρία),
• το περισσότερο νερό να διατίιθεται για τα στρατόπεδα των συμμαχικών Δυνάμεων, που ήταν στα όρια της πόλης,
• να πνέει ισχυρός Βαρδάρης, κάτι που είχε σαν αποτέλεσμα να γλυτώσουν από τη φωτιά τα κτίρια της Ανω Πόλης,
• να έχει θαλάσσια αύρα από τις υψηλές θερμοκρασίες,
• η πόληνα έχει στενούς και ακανόνιστους δρόμους,
• να είναι ελάχιστες οι αποστάσεις μεταξύ των κτιρίων,

Η Θεσσαλονίκη το 1916
( με αποτυπωμένα και τα ρέμματα της Ανατολικής Θεσσαλονίκης)
• να μην υπάρχει οργανωμένη πυροσβεστική Υπηρεσία (η μια αντλία της έγραφε «SUN FIRE OFFICE 1710», υποδηλώνοντας το έτος κατασκευής της…!),
• να είναι Σάββατο και τα Εβραϊκά καταστήματα να είναι κλειστά,
• να υπάρχει και συχνή εκδήλωση μικρών πυρκαγιών (στην πόλη είχαν εκδηλωθεί και μεγάλες πυρκαγιές στο παρελθόν – το 1545, το 1840 και το 1890- αλλά όχι αυτού του μεγέθους όπως το 1917), που εθεωρείτο συνηθισμένο, ώστε να αδιαφορεί κανείς στην εκδήλωσή τους,
να εκδηλωθεί κάτι τρομακτικό.

Το φαινόμενο των αστικών πυρκαγιών με τις ευφλεκτες κατασκευές τους ήταν ένα συνηθισμένο φαινόμενο σε όλη την Ευρώπη. Χαρακτηριστικά το διάστημα 1839 – 1916 στην Κωνσταντινούπολη είχαν εκδηλωθεί 229 πυρκαγιές, που μερικές ήταν μεγαλύτερες της Θεσσαλονίκης, ενώ δε θα πρέπει να ξεχνάμε τη μεγάλη πυρκαγιά του Λονδίνου το 1666!

Βέβαια καμιά τέτοιου είδους πυρκαγιά δεν είναι μεγάλη στο ξεκίνημά της…
Αρκεί να την αντιμετωπίσεις έγκαιρα….!

Θυμηθείτε και στη Χαλκιδική το 2006, όταν απόγευμα «ξερή καταιγίδα» με πτώσεις κεραυνών σε 6 διαφορετικά σημεία στη χερσόνησο Κασσάνδρας, εκδηλώνονται εστίες πυρκαγιάς που ο δυνατός αέρας τις ενώνει σε μια, με καταιγίδα στο αεροδρόμιο Θεσσαλονίκης, που απαγόρευε την απογείωση των πυροσβεστικών αεροπλάνων, με χιλιάδες τουρίστες και μεγάλη οδική κίνηση που δυσχέραινε την κίνηση των οχημάτων έκτακτης ανάγκης κ.λ.π., ή στην περίπτωση της Θάσου το 2016, που οι «ορφανοί κεραυνοί» κατέστρεψαν το νησί….

Οι αστικές πυρκαγιές εκείνη την εποχή ήταν μέρος της καθημερινότητας…

Δεν είναι τυχαίο ότι οι αντιδράσεις των κατοίκων δεν ήταν αυτές που παρατηρούνται σήμερα…

Δεν υπήρχε ο σημερινός γενικός πανικός….

Βέβαια έπαιρνε ο καθένας τη λιγοστή πραμάτεια του και την οικογένειά του και έτρεχε να σωθεί, όμως κανείς δεν περίμενε ότι η φωτιά θα περάσει την Εγνατία οδό (8 μέτρα πλάτος είχε τότε στο φαρδύτερο σημείο…!), όπως κανείς δεν περίμενε να βυθιστεί και ο Τιτανικός, πριν από μερικά χρόνια τότε, το 1912…

Από τις ταινίες και τις φωτογραφίες της εποχής διακρίνεις από τη μια μεριά την προσπάθεια του στρατιωτικού πυροσβεστικού λόχου,αλλά και των στρατιωτών συμμάχων να κατασβέσουν τις πυρκαγιές σε διάφορα σημεία της πόλης και από την άλλη τους κυρίους με τα ψαθάκια τους κουστουμαρισμένους και τις κυρίες με τα ομπρελίνα τους και τα κρινολίνα τους, να κάνουν τη βόλτα τους, ενώ ηυπαίθρια ιταλική ορχήστρα το απόγευμα του Σαββάτου έπαιζε στην πλατεία Ελευθερίας τον «Μεμφιστοφελή» του Μπάϊτο, όπως στον Τιτανικό ενώ βυθιζόταν ή όπως στα τσίρκο όπου παίζεται η «Αστερόεσσα» όταν επίκειται ή έχει συντελεστεί μια καταστροφή…!

Η φωτιά πλησίαζε αλλά τα καφέ της εποχής στην πλατεία Ελευθερίας ήταν γεμάτα…! Και όμως ήξεραν, αφού η κάπνα επικρατούσε στην ατμόσφαιρα και ο κόκκινος ουρανός φανέρωνε τον κίνδυνο που πλησίαζε στην παραλία, αλλά…

Για αυτό το λόγο σήμερα οι σχεδιαστές των σχεδιών δράσης για έκτακτες ανάγκες διαμορφώνουν ακραία σενάρια, ώστε αν συμβεί κάτι παρόμοιο να είναι ευκολότερη η αντιμετώπισή του, αφού θα ξέρους πως να αντιδράσουν και να κινηθούν. Η Αγκάθα Κρίστι έλεγε ότι «η έλλειψη φαντασίας οδηγεί στην καταστροφή…!»

Βέβαια είχαμε και το φαινόμενο οι συμμαχικές Δυνάμεις να ανατινάζουν οικοδομικά τερτάγωνα για τη δημιουργία αντιπυρικής ζώνης, που όμως τα εύφλεκτα υλικά των κτιρίων δημιουργούσαν και νέες εστίες πυρκαγιάς…!!!

Αποτέλεσμα όλων αυτών ήταν σε 32 ώρες να καταστραφούν τα 120 εκτάρια (1 εκτάριο = 10.000 τ.μ.) από τα 300, που ήταν η έκταση της πόλης εντός των τειχών! Η «πυρίκαυστος ζώνη», όπως ονομάστηκε, περικλείετο από τις οδούς Αγ. Δημητρίου, Αγ. Σοφίας, Εγνατία, Εθν. Αμύνης, Λεωφ. Νίκης και βορειοδυτικά της Λέοντος Σοφού.

9.500 κτίρια έγιαν παρανάλωμα του πυρός και μεταξύ αυτών 3 ναοί (Αγ. Δημήτριος, Αγία Θεοδώρα, Αγ. Νικόλαος ο Τρανός), το Νηπιαγωγείο (πρώην λαϊκό σχολείο), η Επαγγελμετική Σχολή, το Παρθεναγωγείο, το Κολλέγια Αλλατίνι, το καφέ Φλόκα στις 02:30 το πρωί, η Λέσχη των Ξένων (club), το Ξενοδοχείο Σπλέντιτ στην παραλιακή Λεοφώρο Νίκης, η αρχιραβιννεία και 16 συναγωγές μεεταξύ των οποίων και η Συναγωγή Τάλμοχθ,το Σαατλή τζαμί και 12 συνολικά τζαμιά,το ελληνικό γηροκομείο,τα μεγάλα καταστήματα Τίρριγκ, Στάιν κ.ά., τα ξενοδοχεία της πλατείας Ελευθερίας, όπως το Όλυμπος Παλάς,το Ρόμα Ιμπέριαλ, το Αγγλετέρ και το Σπλέντιντ Παλάς στην παραλία, τα βιβλιοπολέια του Μ. Μόλχου και του Μ. Τριανταφύλλου, το ζυθοπολείο Πεντζίκη, το καφενείο «Νέα Ελλάς», οι κινηματογράφοι Έντεν, Ολύμπια και Πατέ. Χαρακτηριστικό έιναι ότι κάηκε και μια φορτηγίδα στο Θερμαϊκό….!

Ο Ι. Ναός του Αγίου Δημητρίου

Αξίζει να αναφερθώ ιδιαιτέρως στη συμμετοχή και τη συμπεριφορά των Συμμαχικών στρατευμάτων.
Οι Άγγλοι από την ώρα της εκδήλωσης της πυρκαγιάς προσφέρθηκαν να βοηθήσουν στην εκκένωση της περιοχής μεταφέροντας με τα καμιόνια τους τους κατοίκους, βοήθησαν στην αντιμετώπιση και την κατάσβεση της πυρκαγιάς, μοίραζαν τρόφιμα και νερό πριν κατασβεσθή η φωτιά και στη συνέχεια έστησαν άμεσα καταυλισμό με σκηνές όπου παρείχετο διαμονή, ιατρική φροντίδα, φαγητό, με ιδιαίτερη φροντίδα στα παιδιά παρέχοντας άφθονο γάλα αλλά και καλύτερη τροφή, ενώ μοίρασαν δελτία για να μη γίνονται «λάθη» στο μοίρασμα της τροφής. Υπήρξαν και κανονισμοί και χρονικά προγράμματα, που καθόριζαν την ώρα του φαγητού, την ώρα της καθαριότητας και του μπάνιου, κ.ά.

Οι Γάλλοι βοήθησαν μεν αλλά όχι με τον ίδιο ζήλο, ενώ συμμετείχαν σε λεηλασίες των κατεστραμένων καταστημάτων και πουλούσαν την επαύριο μισοτιμής τα κλεμμένα αντικείμανα.Αναφέρεται ότι ο στρατηγός Σαράιγ αντιλαμβανόμενος δυο Γάλλους στρατιώτες αισχροκερδούν, τράβηξε το όπλο του και τους εκτέλεσε…!

Δεν αναφέρεται πουθενά αν υπήρξαν ανθρώπινα θύματα, όμως αναφέρονται τα νούμερα των «πυροπαθών»: 73.448 άστεγοι στο σύνολο των 278.749 κατοίκων, εκ των οποίων 52.000 περίπου Εβραίοι, 11.000 περίπου Μουσουλμάνοι και 10.000 περίπου Χριστιανοί.

Στα πλαίσια της διαχείρισης της κρίσης να αναφέρω ότι συμφωνα με την έκθεση του Α. Α. Πάλλη, στις 10 Σεπτέμβρη 1917 – σε ένα μήνα – είχαν εγκατασταθεί σε σκηνές 7.529 άτομα και τα υπόλοιπα 65.856 προσωρινά σε οικίες και δημόσια κτίρια.

Παραλληλα ο Ελευθέριος Βενιζέλος από τη Γαλλία, γνωρίζοντας την καταστροφή που είχα τελεστεί, θεώρησε ότι ήταν σταλμένη από τη Θεία Πρόνοια καθώς θα έδινε ευκαιρία να σχεδιασθεί μια πόλη αντάξια μιας θαυμάσιας τοποθεσίας,, ενός ευημερεύοντος λιμανιού και της έδρας της Διοίκησης «Μακεδονίας» και σε συνεργασία με τον Υπουργό Συγκοινωνιών Αλ. Παπαναστασίου, συστήθηκε πάραυτα επιτροπή για τον πολεοδομικό ανασχεδιασμό της Θεσσαλονίκης με επικεφαλ ής τον Γάλλο αρχιτέκτονα – πολεοδόμο Έρνεστ Εμπράρ.

Έρνεστ Εμπράρ

Τον Ιούνιο του 1918 παρέδωσε το «σχέδιο Εμπράρ», ένα τολμηρό και μεγαλεπήβολο σχέδιο.

(Στο παραπάνω σχέδιο διακρίνεται με σκουρώτερο χρωματισμό η καμμένη πόλη)
Το σχέδιο του Έρνεστ Εμπράρ

Το πετυχημένο φαινόμενο της αλλαγής της Λισσαβόνας (σεισμός – τσουνάμι – πυρκαγιά 1766) με τον μαρκήσιο Μποπάλ και το αποτυχημένο του Λονδίνου (φωτιά 1666) με τις μη υλοποιήσιμες προτάσεις του Ρεν ήταν γνωστές στην Ευρώπη….

Όμως οι διάφορες πιέσεις που ασκήθηκαν, τροποποίησαν το αρχικό σχέδιο με αποτέλεσμα να υλοποιηθεί η πλατεία Αριστοτέλους , η διάνοιξη κάποιων λεωφόρων και η νέα ρυμοτόμηση εντός των τοιχών, όχι όμως στο σύνολο της πρότασης.

Άρθρο της εφημερίδας «ΤΟ ΦΩΣ»

Τελικά έγιναν συμπληρωματικές τροποποιήσεις το 1920 και εκδόθηκε το «Σχέδιο Ρυμοτομίας», με βασικό συντελεστή το νεαρό τότε Κ. Κιτσίκη (Βασιλικό Διάταγμα της 8/5/1920), που απετέλεσε τη βάση των μεταγενεστέρων Γενικών Οικοδομικών Κανονισμών (Γ.Ο.Κ.)

 

Έτσιι δεν ξέρουμε αν χάθηκε ή όχι η ευκαιρία για να γίνει η Θεσσαλονίκη μια πόλη που να μπορεί να αντέξει τις σημερινές αυξημένες ανάγκες…

Μη ξεχνάμε ότι και ο σεισμός του 1978 μας έδωσε ακόμη μια ευκαιρία για τη διάνοιξη οδών και λεωφόρων.
Ο Άλμπερτ Αινστάιν τόνιζε ότι «Η κρίση είναι η καλύτερη ευλογία που μπορεί να επέλθει σε άτομα και χώρες, διότι η κρίση επιφέρει αλλαγές».

Αλλαγές προς το καλύτερο…

Σίγουρα η πόλη της Θεσσαλονίκης χρωστάει πολλά στις καταστροφές (πυρκαγιά, σεισμός), όσο και αν ακούγεται παράξενα.Σίγουρα μπορούσαν να προβλεφθούν και άλλα, αλλά σίγουρα μπορούσαν να παραλειφθούν και θετικές αλλαγές που πραγματοποιήθηκαν. Δεν μπορούμε όμως να γινόμαστε προφήτες μετά από τα γεγονότα.

Το θέμα είναι ότι τότε κάποιοι τόλμησαν και πέτυχαν.

Σήμερα πραγματικά τα προβλήματα είναι πολλά και δεν είναι θέμα μόνο διαχείρισης καθημερινότητας….!

Προϊόντα με Κρητική αλόη
KEA