ΙΣΠΑΝΙΚΗ ΓΡΙΠΗ – Πριν από 100 χρόνια…!

4

Γράφει ο Κωνσταντίνος Κοκολάκης
τ. Διευθυντής Πολιτικής Προστασίας

 

Στο Γενικό Σχέδιο της Πολιτικής Προστασίας «ΞΕΝΟΚΡΑΤΗΣ», και στο Παράρτημά Α’ , Προσθήκη «1», αναφέρονται οι φυσικές, τεχνολογικές και λοιπές καταστροφές, που αφορούν το Σχέδιο και οφείλουν οι εμπλεκόμενοι φορείς να σχεδιάσουν, συντάσσοντας Σχέδια ή Μνημόνια Ενεργειών, για την αντιμετώπισή τους. Στο Κεφάλαιο Α-1-6 με τίτλο «Άλλες μεγάλες καταστροφές, ατυχήματα ή ενέργειες που θέτουν σε κίνδυνο τη ζωή, υγεία ή περιουσία των πολιτών», αναφέρεται και η «Θανατηφόρα επιδημία σε ανθρώπους ή ζώα».

Με τον όρο «Επιδημία» νοείται η νόσος που πλήττει μια γεωγραφική περιφέρεια ή περιοχή, ενώ με τον όρο «Πανδημία», η νόσος που πλήττει ευρύτερες επικράτειες. Βέβαια μια νόσος μπορεί να θεωρηθεί αρχικά ως επιδημία και στη συνέχεια λόγω της εξάπλωσής της ως πανδημία.

Μια τέτοια περίπτωση παρουσιάστηκε στον πλανήτη μας πριν από ένα αιώνα, όταν εκδηλώθηκε ένα κρούσμα γρίπης στο Σαν Σεμπάστιαν της Ισπανίας, ένα μικρό παράκτιο χωριό τριάντα χιλιόμετρα από τα σύνορα με τη Γαλλία, το Φλεβάρη του 1918. Η Ισπανία δε συμμετείχε στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, με αποτέλεσμα οι ισπανικές εφημερίδες που αρθρογραφούσαν «ελεύθερα», σε αντίθεση με την «πολεμική λογοκρισία» των άλλων χωρών, άρχισαν να γράφουν για τα κρούσματα που εκδηλωνόντουσαν στη χώρα.

Έτσι εσφαλμένα ονομάστηκε Ισπανική Γρίπη ή Ισπανίδα Δέσποινα…! Και αυτό γιατί οι επιστήμονες σήμερα πιστεύουν ότι εμφανίστηκε στην Άπω Ανατολή και πιθανότατα στην Κίνα, πριν από το ξέσπασμα του πολέμου…! Άξιο αναφοράς η εμφάνισή της το 1918, σε τρεις απομακρυσμένες μεταξύ τους περιοχές: στη Βοστώνη των ΗΠΑ, στο Μπρεστ της Γαλλίας και στο Φριτάουν της Σιέρρα Λεόνε…. Κρούσματα υπήρξαν ακόμη και στην Αλάσκα και στην Αρκτική, καθώς και σε απομακρυσμένα νησιά του Ειρηνικού….! Τα πρώτα κρούσματα που εκδηλώθηκαν στη Γαλλία τον Απρίλιο του 1918 ήταν στα βρετανικά συντάγματα που στάθμευαν στη Ρουέν και στο Βιμερέ. Στη συνέχεια μετακινούνταν τα στρατεύματα, μετακινούταν και η ασθένεια. Τον Μάιο είχε επεκταθεί σε όλη τη Γαλλία και στην Ιταλία, στη Μεγάλη Βρετανία και στις Ηνωμένες Πολιτείες. Στη Γερμανία μαζί με τους αιχμαλώτους που είχαν συλλάβει, εισήλθε και η νόσος…. Τον Ιούνιο η πανδημία έφτασε στις Ινδίες, τον Ιούλιο στη Νέα Ζηλανδία και τον Αύγουστο στη Νότιο Αφρική. Έως τον Ιανουάριο του 1919 η Αυστραλία κατόρθωσε να μην πληγεί, αφού εφάρμοσε αυστηρή καραντίνα.

Αστυνομικοί με μάσκες στο Σιατλ!

Χαρακτηριστικό η επιστημονική έρευνα που έγινε σε περιοχές της παγωμένης Αλάσκας, από το Αμερικανικό Ινστιτούτο Παθολογίας, όπου βρέθηκαν διατηρημένα πτώματα και σε συνδυασμό με δείγματα του ιού της ισπανικής γρίπης, που είχαν διατηρηθεί σε εργαστήρια, διαπιστώθηκε ότι ο ιός είχε υποστεί μια διαφοροποίηση (μετάλλαξη), κάτι που του επέτρεπε να εισέρχεται και στα ανθρώπινα κύτταρα, συμπεράσματα που δημοσιεύθηκαν και στο περιοδικό Science! Όμως η νόσος αυτή που θεωρούν ότι προκλήθηκε από μετάλλαξη του ιού Η1Ν1, είχε τα συμπτώματα μιας κοινής γρίπης και μάλιστα οι γιατροί στην αρχή δεν κατάλαβαν ότι είχαν να κάνουν με μια φονική πανδημία και δεν πρότειναν κανένα προληπτικό μέτρο. Σημαντικό χαρακτηριστικό της νόσου ήταν ότι ενώ οι επιδημίες γρίπης σκοτώνουν συνήθως τις δύο ακραίες δημογραφικές ομάδες, τα παιδιά και τους πολύ ηλικιωμένους, η Ισπανική Γρίπη μόλυνε κυρίως νεαρά άτομα (25 – 30 ετών). Πολλά από τα άτομα που προσβάλλονταν από τη γρίπη, πέθαιναν μέσα ένα 24ωρο. Στη μεγάλη θνησιμότητα συντελούσαν και οι ιατρικές συνθήκες της εποχής, καθώς δεν υπήρχαν αντιβιοτικά, ούτε όμως και οι κατάλληλοι χώροι νοσηλείας. Οι περισσότεροι που έχαναν τη ζωή τους, είχαν πάθει λοίμωξη του αναπνευστικού εξαιτίας της γρίπης.

Η εξάπλωση της γρίπης ήταν ραγδαία, αφού οι μετακινήσεις των στρατευμάτων λόγω του πολέμου αλλά και λόγω της γρήγορης μεταφοράς διαφόρων εμπορευμάτων από την μια άκρη του πλανήτη στην άλλη, είχε σαν αποτέλεσμα η επιδημία να μετατραπεί γρήγορα σε πανδημία…! Το Μάρτιο του 1918, όταν σημειώθηκε το πρώτο κρούσμα στις ΗΠΑ, στο Καμπ Φούνστον του Φορτ Ρίλεϊ στο Κάνσας, είχε ήδη ένα απολογισμό θυμάτων 16.000.000 στην Ασία και 2.000.000 στην Ευρώπη…!!!! Και τα νούμερα συνέχιζαν να ανεβαίνουν…

Η ισπανική γρίπη έφτασε και στην Ελλάδα το καλοκαίρι του 1918 και το πρώτο κρούσμα εντοπίστηκε στην Πάτρα. Σύμφωνα με τις φήμες που κυκλοφόρησαν, υπεύθυνα για την εξάπλωση της γρίπης στην Πάτρα, ήταν κάποια πακέτα συσκευασμένου καπνού που έφτασαν από τη Θεσσαλονίκη. Φημολογείτο ότι ο διευθυντής του καπνοκοπτηρίου της Πάτρας και ορισμένοι εργάτες, που ήταν παρόντες στο άνοιγμα των πακέτων, νόσησαν και δύο από αυτούς πέθαναν.

Αξίζει να αναφερθεί ότι το ελληνικό κράτος είχε θορυβηθεί με ότι συνέβαινε στην Ευρώπη και είχε αρχίσει την έρευνα στις άλλες χώρες για τα μέτρα πρόληψης και αντιμετώπισης, αλλά και την ενημέρωση των πολιτών, πριν αφιχθεί στη χώρα μας η νόσος. Η ανακοίνωση του αρμόδιου Τομέα Υγείας ανέφερε: «θεωρούμεν σκόπιμον να γνωρίση το κοινόν, ότι τα μικρόβια της νόσου εισέρχονται εις τον οργανισμόν διά του στόματος και ενφέροντα έστω και ελάχιστα συμπτώματα γρίππης. Οι αναρρωνύοντες δέον να πρόσεχωσι πολύ, διότι αι υποτροπαί της νόσου είνε πάντοτε σχεδόν βαρύτεραι και κινδυνώδεις».

Παράλληλα ο ελληνικός Τύπος απέδιδε την ανάπτυξη της επιδημίας στο γεγονός ότι οι στερήσεις και οι κακουχίες από τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, δημιούργησαν το κατάλληλο έδαφος, ενώ έγραφε για τα γεγονότα στο εξωτερικό σε σχέση με τη γρίπη ότι : «Αξιωματικοί, βουλευταί, γνωσταί κυρίαι του κόσμου απεβίωσαν εντός ολίγων ημερών από γρίπην βαρυτάτης μορφής. Ολόκληρα συντάγματα προσεβλήθησαν και εστρώθησαν «ψάθαι» εις τα νοσοκομεία».

Παράλληλα οι εφημερίδες ενημέρωναν σχετικά: «Το μικρόβιον της γρίππης μεταδιδόμενον διά του αέρος δεν είνε δυνατόν ν’ απομονωθή. Εφ’όσον δε δεν υπάρχει φάρμακον, το οποίον θα θανατώνη τούτο, ούτε εμβόλιον προληπτικόν ή άμυνα κατά της γρίππης δεν είνε ευχερής. Τουλάχιστον κρατικά μέτρα δεν δύνανται να φέρουν άμεσον αποτέλεσμα. Τα άτομα δέον να λαμβάνουν αφ’ εαυτών τα υποδεικνυόμενα μέτρα. Και συγκεντρούνται ταύτα εις ένα και μόνον σχεδόν: την αποφυγήν των συγκεντρώσεων. Είνε το μόνον φάρμακον».

Είναι γεγονός ότι εκείνο το διάστημα είχε κυκλοφορήσει πληθώρα πρακτικών, που με γιατροσόφια κατέκλυζαν τις γειτονιές. Μαντζούνια, βδέλλες, σκόρδα, ούζο, διαβάσματα, ήταν μερικά από τα «αποτελεσματικά» γιατρειά, που υποσχόντουσαν οι επιτήδειοι… Ο Τύπος επεσήμανε ότι θα πρέπει ανάλογα με τις περιπλοκές ο γιατρός να κανονίζει τη διατροφή και τα φάρμακα. Θάνατοι σημειώθηκαν στην Πάτρα, στο Ναύπλιο και τα Τρίκαλα.

Η επιδημία διήρκεσε πολλούς μήνες. Τον Οκτώβρη του ίδιου έτους παρουσίαζε ύφεση σε Αθήνα και Πειραιά, λόγω μέτρων υγιεινής που είχαν ληφθεί, αντίθετα όμως εξαπλωνόταν στους νομούς Κορίνθου, Νάξου, Αιγίνης, Αμφίσσης, Χανίων, Ζακύνθου, Μεγαλοπόλεως, Λευκάδος, καθώς και στην υπόλοιπη Αττικοβοιωτία (Λιόπεσι, Κριεκούκι, Κακοσάλεσι κ.ά.) , σύμφωνα με τα δημοσιεύματα της εποχής.

«Αλώβητοι εκ της νόσου παραμένουν η Λακωνία, Ακαρνανία και τινες των νήσων», έγραφαν οι εφημερίδες στα τέλη Οκτωβρίου 1918.

Ειδικά στην Αθήνα, η επιδημία άρχισε να υποχωρεί στα μέσα Δεκεμβρίου 1918, ενώ «η γρίππη ανεπήδησε πάλιν εις Αμαλιάδαν και Ακαρνανίαν και εις τους μαθητάς ενός σχολείου της Ηλείας» στα μέσα Μαρτίου 1919, οπότε και σημειώθηκαν τα τελευταία κρούσματα στη χώρα μας.

Οι πανδημίες εκδηλώνονται απρόσμενα και σπάνια, ενώ εξαφανίζονται εντελώς απότομα και ανεξήγητα. Και έτσι απότομα σταμάτησαν και στη χώρα μας…

Γενικότερα θεωρήθηκε ότι στην Ελλάδα ήταν ελαφριά η μορφή της νόσου, αφού στη Βαρκελώνη, στο Παρίσι και σε άλλες πρωτεύουσες της Ευρώπης, το φθινόπωρο του 1918, καταγράφονταν περισσότεροι από 200 θάνατοι καθημερινά!

Μέσα σε 6 μήνες η νόσος μόλυνε το 1/3 του παγκόσμιου πληθυσμού (δηλαδή περίπου 600 εκατομμύρια από τα 1,8 δισεκατομμύρια τότε του πλανήτη), θανατώνοντας 20-40 εκατομμύρια ανθρώπους. Ο δείκτης θνησιμότητας αυτής της γρίπης ήταν ιδιαίτερα υψηλός, αφού ξεπερνούσε το 2,5% (δηλαδή 25 θάνατοι για κάθε 1.000 προσβεβλημένους ανθρώπους), όταν σε άλλες παλαιότερες πανδημίες γρίπης δεν υπερέβαινε το 0,1%!!! Στις φτωχότερες χώρες, όπως η Ινδία, το ποσοστό θνησιμότητας ήταν διπλάσιο από αυτό των άλλων χωρών και ο αριθμός των θανάτων σε αυτή τη χώρα ξεπέρασε τα 17 εκατομμύρια! Στην Αμερική εκτιμάται ότι πέθαναν 675.000 άτομα, από τα οποία 7.600 άτομα πέθαναν στη Φιλαδέλφεια μέσα σε 14 ημέρες …! Πολλοί θεωρούν

ότι είναι πιθανό η Ισπανική Γρίπη να καθόρισε και τις διαδικασίες τερματισμού του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, αφού οι στρατιώτες όλων των χωρών ήταν πολύ αδύναμοι και καταβεβλημένοι για να πολεμήσουν…

Συνολικά η πανδημία κράτησε 18 μήνες, μέχρι που χάθηκε μαζί με εκατομμύρια ψυχές… Ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος σκότωσε 18 εκατομμύρια ανθρώπους, ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος 60 εκατομμύρια ανθρώπους και η Ισπανική Γρίπη 50 -100 εκατομμύρια ανθρώπους…! Το άθροισμα των θυμάτων των δυο πολέμων ισούται με το μέσο όρο των εκτιμήσεων των θανάτων από την Ισπανική Γρίπη…! Μια καταστροφή χωρίς όρια κρατών, μια καταστροφή χωρίς σύνορα…! Μια Κοσμολογική Καταστροφή αφού αφορούσε ολόκληρη τη Γη ή τουλάχιστον ένα πολύ μεγάλο μέρος της, ανεξάρτητα από που προήλθε…!

Το 1919 στη Βιέννη άρχισε να λειτουργεί μία διεθνής υπηρεσία για την καταπολέμηση των επιδημιών, ο Οργανισμός Υγείας – πρόδρομος του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, που ιδρύθηκε το 1946, γνωστός διεθνώς με το αρτικόλεξο WHO (World Health Organization) και ΠΟΥ στα ελληνικά. Σε όλες τις χώρες μετά το τέλος της Ισπανικής Γρίπης ξεκίνησαν οι κυβερνήσεις την οργάνωση των Συστημάτων Υγείας, αξιοποιώντας τις εμπειρίες, που άφησε στο πέρασμά της…

«Ουδέν κακόν αμιγές καλού» όπως έλεγαν και οι αρχαίοι μας πρόγονοι, αρκεί να μαθαίνεις από το πάθημά σου…

Κοινοποιήστε
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •